W obliczu coraz częstszych przymrozków i dynamicznych zmian pogodowych, temat ubezpieczeń upraw powraca z dużą siłą. Organizacje rolnicze od lat apelują o stworzenie powszechnego i efektywnego systemu ochrony, jednak w praktyce wielu sadowników nadal pozostaje bez realnej możliwości ubezpieczenia swoich plantacji. Problem ten ma charakter systemowy i dotyczy zarówno dostępności polis, jak i ich kosztów oraz konstrukcji rynku ubezpieczeniowego.
Rosnące ryzyko klimatyczne a brak dostępnych polis
Zmienne warunki pogodowe, w tym wiosenne przymrozki, gradobicia czy susze, coraz częściej prowadzą do poważnych strat w sadownictwie. Paradoksalnie jednak, im większe ryzyko produkcyjne, tym trudniejszy dostęp do ubezpieczeń.
Jak wskazuje Gustaw Jędrejek, prezes Lubelskiej Izby Rolniczej, sadownicy, którzy w przeszłości doświadczyli klęsk żywiołowych, napotykają istotne bariery w uzyskaniu ochrony ubezpieczeniowej. W praktyce oznacza to, że gospodarstwa najbardziej narażone na ryzyko – czyli te, które najbardziej potrzebują zabezpieczenia – mają najmniejsze szanse na zawarcie umowy lub muszą liczyć się z zaporowymi składkami.
Mechanizmy wykluczające producentów
Jednym z kluczowych problemów jest sposób kalkulacji ryzyka przez zakłady ubezpieczeniowe. W przypadku powtarzających się szkód, np. gradobić, składki rosną lawinowo, a w skrajnych przypadkach ubezpieczenie przestaje być oferowane.
Dodatkowo Polska podzielona jest na strefy ryzyka. W regionach szczególnie narażonych na niekorzystne zjawiska pogodowe dostępność ubezpieczeń jest ograniczona, a ich ceny znacznie wyższe. To prowadzi do strukturalnego wykluczenia części producentów rolnych z systemu zabezpieczeń.
Nowi rolnicy oraz sadownicy również znajdują się w trudnej sytuacji – brak historii ubezpieczeniowej i wysoka niepewność produkcji powodują, że oferty dla tej grupy są szczególnie kosztowne lub wręcz niedostępne.
Uzależnienie rynku od dopłat państwowych
Istotnym elementem systemu są dopłaty z budżetu państwa do składek ubezpieczeniowych. Jednak ich dostępność jest ograniczona i nieregularna. Zakłady ubezpieczeniowe wprowadzają produkty na rynek głównie wtedy, gdy otrzymują wsparcie publiczne, co powoduje krótkie „okna sprzedażowe”.
W praktyce oznacza to, że rolnicy często nie są w stanie zdążyć z zawarciem umowy lub pula dopłat wyczerpuje się zanim dotrze do wszystkich zainteresowanych.
Szczególnie trudna sytuacja dotyczy upraw wysokiego ryzyka i wysokiej wartości, takich jak:
- sady owocowe
- plantacje jagodowe
- chmiel
- tytoń
W ich przypadku potencjalne odszkodowania są bardzo wysokie, dlatego ubezpieczyciele ograniczają liczbę dostępnych polis w ramach przyznanych limitów.
Odszkodowania niewspółmierne do strat
Nawet w sytuacji, gdy rolnik posiada ubezpieczenie i otrzyma odszkodowanie, jego wysokość często nie pokrywa rzeczywistych strat. Wynika to m.in. z:
- ograniczeń w umowach (franszyzy, limity wypłat),
- niedoszacowania wartości produkcji,
- kosztów odtworzenia plantacji, które rosną szybciej niż poziom rekompensat.
To dodatkowo podważa zaufanie producentów do systemu ubezpieczeń.
Potrzeba reformy systemowej
Środowiska rolnicze od lat postulują wprowadzenie powszechnego i obowiązkowego systemu ubezpieczeń upraw, który:
- zapewni szeroką dostępność polis,
- obniży koszty składek,
- zagwarantuje stabilne finansowanie dopłat,
- umożliwi realną rekompensatę strat.
Bez kompleksowych zmian rynek ubezpieczeń rolnych będzie nadal selektywny i niewydolny, a producenci – szczególnie w sektorze sadowniczym – pozostaną w dużej mierze bez ochrony wobec narastających ryzyk klimatycznych.
Wnioski dla branży
Obecny model ubezpieczeń upraw w Polsce nie odpowiada skali wyzwań, przed jakimi stoi sadownictwo. Rosnąca zmienność klimatu, ograniczona dostępność produktów ubezpieczeniowych oraz niewystarczające wsparcie państwa tworzą system, który zamiast stabilizować produkcję – pogłębia niepewność gospodarstw.
Dla branży oznacza to konieczność pilnego wypracowania nowych rozwiązań – zarówno na poziomie krajowym, jak i we współpracy z sektorem finansowym i ubezpieczeniowym.
