Parch jabłoni i narastający problem odporności na fungicydy. Jak skutecznie chronić sady?

Parch jabłoni i narastający problem odporności na fungicydy. Jak skutecznie chronić sady?

Parch jabłoni, wywoływany przez grzyb Venturia inaequalis, pozostaje najgroźniejszą i jednocześnie najbardziej rozpowszechnioną chorobą jabłoni w Polsce oraz na świecie. Dla sadowników oznacza nie tylko ryzyko poważnych strat plonu i jakości owoców, ale także konieczność prowadzenia intensywnej ochrony chemicznej. Coraz większym problemem staje się jednak odporność patogenu na substancje czynne fungicydów, co znacząco utrudnia skuteczną walkę z chorobą.

Grzyb Venturia inaequalis cechuje się dużą zmiennością genetyczną. W połączeniu z silną presją selekcyjną wynikającą z częstych zabiegów ochronnych sprzyja to szybkiemu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się ras odpornych. W wielu sadach obserwuje się już spadek skuteczności kluczowych grup fungicydów, co wymusza coraz bardziej świadome zarządzanie ochroną.

Miedź nadal ważna w ochronie wczesnowiosennej

Preparaty miedziowe od lat stanowią podstawę ochrony jabłoni we wczesnych fazach rozwoju. Działają kontaktowo, tworząc na powierzchni roślin warstwę zabezpieczającą przed kiełkowaniem zarodników. Ich dużą zaletą jest skuteczność również w niskich temperaturach, typowych dla wczesnej wiosny.

Środki miedziowe stosuje się przede wszystkim od fazy pękania pąków do zielonego lub różowego pąka. Oprócz ograniczania parcha pomagają także redukować zagrożenie chorobami bakteryjnymi, w tym zarazą ogniową, oraz chorobami kory i drewna.

Kaptan i ditianon podstawą programów zapobiegawczych

Do najważniejszych fungicydów kontaktowych wykorzystywanych w ochronie przed parchem należą kaptan i ditianon. Obie substancje charakteryzują się bardzo dobrym działaniem zapobiegawczym i odgrywają kluczową rolę w programach ochrony przez cały sezon.

Kaptan może dodatkowo wykazywać krótkie działanie interwencyjne, natomiast ditianon wyróżnia się wysoką odpornością na zmywanie. Dzięki wielomiejscowemu mechanizmowi działania ryzyko powstania odporności na te substancje jest bardzo niskie. Z tego względu fungicydy kontaktowe stanowią cenne uzupełnienie mieszanin z preparatami systemicznymi w strategii antyodpornościowej.

Kaptan ogranicza również rozwój innych chorób, m.in. szarej pleśni i gorzkiej zgnilizny owoców.

Dodyna skuteczna w niskich temperaturach

Dodyna pozostaje jedną z najważniejszych substancji wykorzystywanych w ochronie przed parchem we wczesnym okresie sezonu. Charakteryzuje się działaniem wgłębnym i bardzo dobrą skutecznością zarówno zapobiegawczą, jak i interwencyjną.

Jej największym atutem jest wysoka efektywność w temperaturach poniżej 10°C, kiedy wiele innych fungicydów działa słabiej. Dodyna wykazuje również silne działanie wyniszczające. Z uwagi na wysokie ryzyko powstawania odporności zaleca się jednak ograniczenie jej stosowania do maksymalnie dwóch zabiegów w sezonie, najlepiej w mieszaninach z fungicydami kontaktowymi.

Anilinopirymidyny i SDHI wymagają ostrożności

W ochronie przed parchem szeroko wykorzystywane są także anilinopirymidyny, takie jak cyprodynil i pirymetanil. Fungicydy te dobrze sprawdzają się w chłodniejszych warunkach i wykazują skuteczność interwencyjną do 72 godzin po infekcji.

Coraz większe znaczenie mają również fungicydy z grupy SDHI, czyli inhibitory dehydrogenazy bursztynianowej, m.in. fluksapyroksad i pentiopirad. Substancje te działają systemicznie lub wgłębnie i skutecznie ograniczają zarówno parch jabłoni, jak i mączniaka.

Obie grupy należą jednak do fungicydów o podwyższonym ryzyku odporności. Specjaliści zalecają ograniczenie ich stosowania do 2–3 zabiegów w sezonie oraz rotowanie z preparatami o odmiennym mechanizmie działania.

IBE i strobiluryny pod presją odporności

Fungicydy z grupy inhibitorów biosyntezy ergosterolu (IBE), takie jak difenokonazol czy tetrakonazol, od lat cenione są za silne działanie interwencyjne i wyniszczające. Ich skuteczność uzależniona jest jednak od odpowiednich warunków termicznych – najlepiej działają przy temperaturach powyżej 12°C.

Jeszcze większe zagrożenie odpornością dotyczy strobiluryn. Fungicydy te skutecznie ograniczają parch i mączniaka, ale ze względu na bardzo wysokie ryzyko szybkiego wyselekcjonowania odpornych ras patogenu ich stosowanie powinno być ograniczone do minimum i zawsze łączone z fungicydami kontaktowymi.

Coraz większa rola środków biologicznych

W sadach ekologicznych podstawę ochrony stanowią preparaty kontaktowe i środki biologiczne. Poza miedzią i siarką wykorzystywane są m.in. preparaty na bazie wodorowęglanu potasu, olejku pomarańczowego czy wyciągu ze skrzypu polnego.

Ich skuteczność jest zazwyczaj niższa niż fungicydów syntetycznych, szczególnie przy dużej presji chorobowej. Wymagają również bardzo precyzyjnego wykonywania zabiegów i częstego ich powtarzania, zwłaszcza podczas intensywnego wzrostu drzew oraz częstych opadów.

Strategia antyodpornościowa kluczowa dla przyszłości sadownictwa

Eksperci podkreślają, że skuteczna ochrona przed parchem jabłoni nie może opierać się wyłącznie na jednej grupie chemicznej. Taka praktyka prowadzi do szybkiej selekcji odpornych ras patogenu i utraty skuteczności fungicydów.

Podstawą strategii antyodpornościowej pozostają:

• rotacja grup chemicznych,
• ograniczanie liczby zabiegów fungicydami wysokiego ryzyka,
• stosowanie mieszanin z preparatami kontaktowymi,
• używanie pełnych, zalecanych dawek,
• przewaga zabiegów zapobiegawczych nad interwencyjnymi.

Szczególne znaczenie ma stosowanie fungicydów kontaktowych, takich jak kaptan, ditianon czy preparaty miedziowe, które charakteryzują się niskim ryzykiem odporności.

Sadownicy i doradcy podkreślają, że przestrzeganie zasad strategii antyodpornościowej jest dziś inwestycją w przyszłość ochrony sadów. Utrata skuteczności kolejnych grup fungicydów ogranicza możliwości walki z parchem nie tylko pojedynczym gospodarstwom, ale całemu sektorowi sadowniczemu.

Środki ochrony roślin należy stosować z zachowaniem zasad bezpieczeństwa. Przed każdym użyciem należy dokładnie zapoznać się z etykietą produktu, informacjami dotyczącymi zagrożeń oraz środkami ostrożności. Produkty biobójcze należy stosować zgodnie z obowiązującymi przepisami i zaleceniami producenta.