W ostatnich latach coraz więcej sadowników uprawiających jabłonie odmiany Golden Delicious obserwuje charakterystyczne brunatne plamy na liściach, którym często towarzyszy przedwczesne opadanie ulistnienia. Zjawisko to określane jest mianem nekrotycznej plamistości liści i stanowi jeden z najczęściej dyskutowanych problemów fizjologicznych tej odmiany.
Mimo wielu badań prowadzonych w różnych krajach Europy, nie udało się wskazać jednej, jednoznacznej przyczyny występowania tego zjawiska. Obecnie przyjmuje się, że nekrotyczna plamistość liści jest efektem nakładania się kilku czynników środowiskowych i fizjologicznych, które prowadzą do osłabienia drzew i zaburzeń funkcjonowania liści.
Dlaczego problem dotyczy przede wszystkim Goldena?
Odmiana Golden Delicious od lat uznawana jest za jedną z najbardziej wymagających pod względem warunków uprawowych. Drzewa wykazują wysokie zapotrzebowanie na składniki pokarmowe i są szczególnie wrażliwe na wszelkie zaburzenia pogodowe.
Do najważniejszych czynników sprzyjających występowaniu nekrotycznej plamistości należą:
- nagłe ochłodzenia po okresach wysokich temperatur,
- długotrwałe opady deszczu,
- zalanie lub niedotlenienie systemu korzeniowego,
- gwałtowne wahania temperatur,
- okresowe niedobory składników pokarmowych,
- stresy fizjologiczne związane z intensywnym wzrostem drzew.
Specjaliści zwracają uwagę, że szczególnie niebezpieczne są sezony, w których po ciepłej pogodzie następują gwałtowne spadki temperatur połączone z dużą ilością opadów. W takich warunkach korzenie pracują mniej efektywnie, a rośliny zaczynają reagować stresem.
Jak powstają charakterystyczne plamy?
Nekrotyczna plamistość liści nie jest klasyczną chorobą infekcyjną. W wielu przypadkach traktowana jest jako reakcja rośliny na niekorzystne warunki środowiska.
Pod wpływem stresu dochodzi do zaburzeń gospodarki hormonalnej drzewa. Roślina uruchamia mechanizmy obronne, które mogą prowadzić do zamierania fragmentów tkanek liściowych. W efekcie na liściach pojawiają się nieregularne, brunatne lub ciemnobrązowe plamy otoczone często jaśniejszą obwódką.
Początkowo zmiany występują pojedynczo, jednak wraz z rozwojem problemu liczba nekroz szybko wzrasta. Plamy mogą się powiększać i łączyć, obejmując znaczną część blaszki liściowej.
Kiedy pojawiają się pierwsze objawy?
Pierwsze symptomy obserwowane są zazwyczaj kilka tygodni po kwitnieniu, najczęściej na przełomie maja i czerwca. W niektórych sezonach objawy mogą pojawić się wcześniej lub później, w zależności od przebiegu pogody.
Początkowo zmiany są niewielkie i łatwo je przeoczyć. Na pojedynczych liściach widoczne są małe nekrotyczne plamki, które stopniowo stają się coraz bardziej wyraźne.
Największe nasilenie problemu przypada zwykle na:
- czerwiec,
- lipiec,
- pierwszą połowę sierpnia.
To właśnie wtedy warunki pogodowe oraz intensywny rozwój owoców powodują największe obciążenie dla drzew.
Przedwczesne opadanie liści
Jednym z najbardziej niepokojących skutków nekrotycznej plamistości jest wcześniejsza utrata liści. W zaawansowanym stadium porażone liście żółkną, zasychają i zaczynają opadać jeszcze w trakcie sezonu wegetacyjnego.
Przedwczesna defoliacja ogranicza powierzchnię asymilacyjną drzewa, co może prowadzić do:
- słabszego wybarwiania owoców,
- obniżenia jakości handlowej jabłek,
- gorszego przygotowania drzew do zimy,
- osłabienia wzrostu w kolejnym sezonie.
Problem ten jest szczególnie istotny w sadach nastawionych na produkcję wysokiej jakości owoców deserowych.
Czy tylko Golden Delicious?
Choć zjawisko najczęściej kojarzone jest z odmianą Golden Delicious, objawy mogą pojawiać się również na odmianach wywodzących się od Goldena lub posiadających go w swoim rodowodzie. Stopień nasilenia problemu zależy jednak od podatności odmiany, warunków siedliskowych oraz przebiegu pogody w danym roku.
Jak długo utrzymują się objawy?
Nekrotyczna plamistość liści nie jest zjawiskiem krótkotrwałym. Jeżeli warunki sprzyjające jej rozwojowi utrzymują się przez dłuższy czas, objawy mogą być widoczne od początku czerwca aż do końca sezonu wegetacyjnego.
Najczęściej przebieg wygląda następująco:
- Maj – początek czerwca – pojawienie się pierwszych plam.
- Czerwiec i lipiec – szybki rozwój zmian nekrotycznych.
- Sierpień – możliwe nasilenie żółknięcia i opadania liści.
- Wrzesień – skutki wcześniejszego uszkodzenia liści są nadal widoczne, choć tempo rozwoju problemu zwykle maleje.
Znaczenie warunków pogodowych
Analizy prowadzone w sadach wskazują, że rok o stabilnej pogodzie i umiarkowanych opadach zwykle wiąże się z niewielkim nasileniem nekrotycznej plamistości. Natomiast sezony charakteryzujące się:
- długimi okresami deszczowymi,
- gwałtownymi ochłodzeniami,
- wysoką wilgotnością,
- częstymi wahaniami temperatur,
sprzyjają znacznie silniejszemu występowaniu objawów. Dlatego wielu specjalistów uważa nekrotyczną plamistość liści za swoisty „wskaźnik stresu” odmiany Golden Delicious.
Wnioski
Nekrotyczna plamistość liści pozostaje jednym z najbardziej złożonych problemów fizjologicznych występujących w sadach odmiany Golden Delicious. Obecny stan wiedzy wskazuje, że nie jest ona wynikiem pojedynczej przyczyny, lecz konsekwencją współdziałania stresów pogodowych, zaburzeń fizjologicznych oraz czasowych niedoborów pokarmowych.
Objawy pojawiają się zwykle kilka tygodni po kwitnieniu, rozwijają się przez całe lato i mogą prowadzić do przedwczesnego opadania liści. Skala problemu zależy przede wszystkim od przebiegu pogody oraz kondycji drzew w danym sezonie.
Dla sadowników oznacza to konieczność szczególnej obserwacji sadów Golden Delicious od końca maja aż do zakończenia lata, gdyż właśnie w tym okresie najłatwiej dostrzec pierwsze sygnały rozwijającej się nekrotycznej plamistości liści.