Jesienne przymrozki potrafią zaskoczyć sadowników, szczególnie gdy na drzewach wciąż pozostają jabłka przeznaczone do zbioru i długiego przechowywania. Czy owoce, które przeszły przez temperatury sięgające -8, a nawet -10°C, trzeba od razu skreślić? Niekoniecznie. O ich przydatności do chłodni decyduje przede wszystkim to, czy rzeczywiście zamarzł miąższ i czy doszło do uszkodzenia komórek.
Wystąpienie ujemnej temperatury nie oznacza automatycznie, że jabłka straciły zdolność przechowalniczą. Trzeba jednak odróżnić owoce wychłodzone od tych, w których doszło do rzeczywistego zamarznięcia tkanek.
Jabłko nie zamarza przy 0°C
Punkt zamarzania miąższu jabłka znajduje się orientacyjnie w przedziale od -1,7 do -2,2°C. Wynika to z obecności cukrów i innych substancji rozpuszczonych w soku komórkowym, które obniżają temperaturę zamarzania.
Oznacza to, że krótkotrwały spadek temperatury powietrza poniżej zera nie musi powodować uszkodzeń owoców. Znaczenie ma również czas utrzymywania się mrozu oraz rzeczywista temperatura samego jabłka.
Temperatura powietrza wynosząca -10°C nie oznacza, że miąższ każdego owocu osiągnął taką samą wartość. Jabłko potrzebuje czasu, aby się wychłodzić, a podczas zamarzania wody w tkankach musi zostać odebrana dodatkowa ilość energii.
Nie można jednak na tej podstawie uznać, że owoce są bezpieczne. Kilkugodzinny mróz, powtarzający się przez kolejne noce, może doprowadzić do poważnych uszkodzeń.
Co dzieje się z jabłkiem, które rzeczywiście zamarzło?
Problem pojawia się w momencie tworzenia się kryształków lodu w tkankach. Mogą one uszkadzać struktury komórkowe, a po odmarznięciu jabłka tracą jędrność i zaczynają wykazywać objawy rozpadu miąższu.
W praktyce sadownik może zaobserwować:
- szklisty, półprzezroczysty miąższ;
- wodniste fragmenty tkanki;
- brunatnienie wewnętrznej części jabłka;
- wyraźne rozmiękczenie owoców;
- pogorszenie jakości, które ujawnia się dopiero po pewnym czasie od odmarznięcia.
Szczególnie niebezpieczne jest to, że bezpośrednio po ustąpieniu mrozu jabłko może wyglądać zupełnie prawidłowo. Uszkodzenia nie zawsze są widoczne od razu. Dlatego ocena owoców tuż po odmarznięciu może być myląca.
Co mówią badania i doświadczenia sadownicze?
W opracowaniu Penn State University „Handling of Frozen Apples”, przygotowanym przez specjalistę pomologii dr. Jamesa Schuppa, wskazano, że krótkotrwałe wystawienie jabłek na temperaturę około -2,2°C nie musi oznaczać poważnych uszkodzeń. Materiał zwraca jednak uwagę na ryzyko szybszej utraty jędrności i zaleca oddzielne traktowanie owoców po przemrożeniu.
Ciekawe informacje zawiera również polska monografia „Handling of Apple”, wydana przez Instytut Agrofizyki PAN w Lublinie. Jej autorzy opisują przypadki jabłek pozostających na drzewach podczas jesiennych przymrozków. Zwracają uwagę, że niektóre owoce mogą przetrwać nawet kilka cykli zamarzania i odmarzania bez poważnych uszkodzeń. Nie oznacza to jednak, że takie warunki są obojętne dla ich późniejszej trwałości.
W opracowaniu podkreślono, że wraz z wydłużaniem się okresu mrozu i wzrostem liczby cykli zamarzania i odmarzania zwiększa się ryzyko uszkodzeń oraz późniejszego rozpadu miąższu.
To wyjaśnia, dlaczego niektórzy sadownicy z powodzeniem przechowywali po przymrozkach Glostera czy Idareda nawet do wiosny, podczas gdy w innych gospodarstwach podobne warunki kończyły się dużymi stratami. Znaczenie mają odmiana, dojrzałość owoców, przebieg temperatur i rzeczywisty stopień uszkodzenia tkanek.
Czy takie jabłka można wstawić do KA lub ULO?
Tutaj potrzebna jest szczególna ostrożność. Owoce z podejrzeniem przemrożenia nie powinny trafiać bez wcześniejszej oceny do komory z zamiarem wielomiesięcznego przechowywania.
Kontrolowana atmosfera nie naprawi uszkodzonych komórek. Jeżeli miąższ został naruszony przez kryształki lodu, jabłka mogą stopniowo tracić jędrność, brunatnieć i tracić wartość handlową.
Dlatego partie po przymrozkach najlepiej przechowywać oddzielnie. Przy niepewnym stanie owoców bezpieczniejszym rozwiązaniem jest krótkotrwałe składowanie i częsta kontrola niż od razu kierowanie ich do KA lub ULO.
Co powinien zrobić sadownik przed skierowaniem jabłek do chłodni?
Przede wszystkim nie należy zbierać owoców, kiedy są jeszcze zamarznięte. Trzeba poczekać na ich całkowite odmarznięcie i dopiero wtedy przystąpić do oceny.
Praktyczna procedura:
- Pobrać próbki z różnych części sadu. Nie ograniczać się do kilku jabłek z jednego drzewa. Sprawdzić osobno poszczególne odmiany i kwatery.
- Przekroić owoce. Szukać wodnistego, szklistego lub brunatniejącego miąższu. Zwrócić uwagę również na okolice gniazda nasiennego.
- Sprawdzić jędrność penetrometrem. Porównać wyniki z owocami z tej samej odmiany, które nie były narażone na mróz.
- Powtórzyć kontrolę po 24–48 godzinach. Niektóre uszkodzenia ujawniają się dopiero po ogrzaniu i odmarznięciu owoców.
- Oddzielić podejrzane partie. Nie mieszać ich ze zdrowymi jabłkami przeznaczonymi do długiego przechowywania.
Jeżeli owoce zachowały jędrność, nie wykazują objawów uszkodzeń wewnętrznych i wyniki kolejnych kontroli są prawidłowe, można rozważyć ich przechowywanie. Trzeba jednak pamiętać, że nie daje to gwarancji zachowania jakości przez kilka miesięcy.
Jabłka z wyraźnie uszkodzonym miąższem najlepiej przeznaczyć do szybkiego zagospodarowania, na przykład do przetwórstwa, jeśli ich stan i wymagania odbiorcy na to pozwalają.
Nie temperatura na termometrze, lecz stan jabłka powinien decydować
Jabłka, które pozostały na drzewach podczas mrozów sięgających -8 czy -10°C, nie muszą być automatycznie stracone. Możliwe jest, że ich miąższ nie osiągnął temperatury zamarzania albo nie doszło do poważnych uszkodzeń tkanek.
Nie oznacza to jednak, że całą taką partię można bez obaw przechowywać do wiosny. Sam wygląd owoców po odmarznięciu nie jest wystarczającym kryterium.
Najrozsądniejsze postępowanie to pobranie próbek, kontrola przekroju i jędrności, oddzielenie partii oraz ostrożne podejście do długiego przechowywania w KA i ULO.
W przypadku jabłek po jesiennych przymrozkach lepiej poświęcić trochę czasu na ocenę partii przed wstawieniem do chłodni, niż po kilku miesiącach otworzyć komorę z owocami, które utraciły wartość handlową.
Opracowano na podstawie: Penn State University – „Fruit Harvest: Handling of Frozen Apples”; Instytut Agrofizyki PAN – „Handling of Apple” (2006), rozdział „Frozen Apples”; Cornell Cooperative Extension – materiały dotyczące jesiennych przymrozków; UC Davis – opracowania dotyczące uszkodzeń mrozowych owoców.
