Sołtysowe dla byłych sołtysów. Kto może otrzymać świadczenie i jak złożyć wniosek?

Byli sołtysi mogą ubiegać się o comiesięczne świadczenie pieniężne za lata pracy na rzecz lokalnej społeczności. Aby otrzymać pieniądze, trzeba spełnić określone warunki, przygotować odpowiednie dokumenty i złożyć wniosek do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Od września 2024 r. obowiązują przepisy, które ułatwiły uzyskanie tego świadczenia.

Kto może otrzymać sołtysowe?

Świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa zostało wprowadzone ustawą z 26 maja 2023 r. Przepisy weszły w życie 1 lipca 2023 r. Ich celem jest uhonorowanie osób, które przez lata angażowały się w sprawy mieszkańców i działały na rzecz swoich miejscowości.

Początkowo wymagany był co najmniej ośmioletni okres pełnienia funkcji, obejmujący minimum dwie kadencje. Konieczne było również sprawowanie tej funkcji na podstawie przepisów ustawy o samorządzie gminnym z 8 marca 1990 r.

Zmiany, które weszły w życie 16 września 2024 r., złagodziły te wymagania. Obecnie o świadczenie mogą ubiegać się osoby, które pełniły funkcję sołtysa przez co najmniej siedem lat. Nie ma już wymogu pełnienia dwóch kadencji ani sprawowania funkcji wyłącznie na podstawie przepisów ustawy o samorządzie gminnym.

Aby uzyskać świadczenie, trzeba spełnić łącznie dwa podstawowe warunki:

• pełnić funkcję sołtysa przez co najmniej siedem lat;
• osiągnąć wiek emerytalny – 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn.

Świadczenie nie przysługuje osobie prawomocnie skazanej za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione w związku z pełnieniem funkcji sołtysa.

Ile wynosi świadczenie dla sołtysów?

Sołtysowe jest wypłacane co miesiąc, a jego wysokość podlega corocznej waloryzacji. Kwota wskazana w pierwotnych informacjach KRUS wynosiła od 1 marca 2024 r. 336,36 zł miesięcznie.

Wysokość świadczenia może się zmieniać w kolejnych latach w związku z waloryzacją. Aktualną kwotę należy sprawdzić w najnowszym komunikacie Prezesa KRUS opublikowanym w „Monitorze Polskim”.

Prawo do świadczenia powstaje od dnia spełnienia wymaganych warunków, jednak nie wcześniej niż od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek. W przypadku osób, które uzyskały możliwość ubiegania się o świadczenie dzięki zmianom przepisów z 2024 r., wypłata nie może przysługiwać przed 16 września 2024 r.

Gdzie złożyć wniosek o sołtysowe?

Za przyznawanie i wypłatę świadczenia odpowiada Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Postępowanie rozpoczyna się na wniosek osoby uprawnionej.

Dokumenty można złożyć w oddziale regionalnym lub placówce terenowej KRUS:

• osobiście;
• za pośrednictwem operatora pocztowego;
• przez elektroniczną skrzynkę podawczą KRUS w systemie ePUAP;
• w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem zaufanym.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające spełnienie ustawowych warunków.

Jakie dokumenty są potrzebne?

Podstawowym dokumentem jest zaświadczenie wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego dla sołectwa, w którym wnioskodawca pełnił funkcję. Dokument powinien potwierdzać okres sprawowania funkcji sołtysa.

Jeżeli urząd nie dysponuje informacjami pozwalającymi na wydanie zaświadczenia, wnioskodawca może przedstawić postanowienie o odmowie jego wydania, własne oświadczenie o pełnieniu funkcji oraz pisemne oświadczenia co najmniej trzech osób mieszkających w danym sołectwie, które potwierdzą wymagany okres.

Konieczne jest również złożenie oświadczenia o niekaralności za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione w związku z pełnieniem funkcji sołtysa.

Warto zadbać, aby zaświadczenie wskazywało dokładny okres sprawowania funkcji, najlepiej z podaniem dnia, miesiąca i roku rozpoczęcia oraz zakończenia. Jeżeli ustalenie dokładnych dat nie jest możliwe z powodu braku dokumentacji, KRUS może przyjąć zaświadczenie zawierające miesiące i lata albo same lata. W razie potrzeby urząd może poprosić o dodatkowe wyjaśnienia oraz oświadczenia świadków.

Co z osobami, którym wcześniej odmówiono świadczenia?

Nowelizacja przepisów jest istotna również dla osób, które wcześniej otrzymały decyzję odmowną. Dotyczy to w szczególności byłych sołtysów, którym nie przyznano świadczenia z powodu zbyt krótkiego okresu sprawowania funkcji albo pełnienia jej na podstawie wcześniejszych przepisów.

Osoby te mogą ponownie złożyć wniosek na zasadach wynikających ze znowelizowanych przepisów. Jeżeli wymagane dokumenty zostały już dołączone do poprzedniego wniosku, nie ma konieczności ponownego ich składania zgodnie z informacjami KRUS.

Ile trzeba czekać na decyzję?

KRUS wydaje decyzję o przyznaniu świadczenia lub odmowie jego przyznania w terminie nie dłuższym niż 60 dni od złożenia wniosku.

Jeżeli dokumentacja jest niekompletna, wnioskodawca zostanie wezwany do jej uzupełnienia. Wyznaczony termin nie może być krótszy niż siedem dni od otrzymania wezwania. Nieuzupełnienie braków może spowodować pozostawienie wniosku bez rozpoznania.

W przypadku otrzymania decyzji odmownej zainteresowany ma prawo ubiegać się o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy należy złożyć w ciągu 14 dni od otrzymania decyzji, natomiast skargę do sądu – w ciągu 30 dni. Dokumenty składa się za pośrednictwem właściwej jednostki KRUS.

Czy sołtysowe wpływa na inne świadczenia?

Przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa nie powoduje zmniejszenia świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

Należy jednak pamiętać, że pobranie pieniędzy bez podstawy prawnej może wiązać się z obowiązkiem ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się między innymi wypłatę dokonaną mimo ustania prawa do świadczenia, jeśli osoba pobierająca była o tym pouczona, albo wypłatę uzyskaną na podstawie fałszywych dokumentów czy świadomego wprowadzenia KRUS w błąd.

Gdzie uzyskać więcej informacji?

Osoby zainteresowane świadczeniem powinny skontaktować się z najbliższym oddziałem regionalnym lub placówką terenową KRUS. Tam można uzyskać informacje dotyczące wymaganych dokumentów, sposobu złożenia wniosku oraz aktualnej wysokości świadczenia.

Źródło: Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) – informacje dotyczące świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.

Podstawa prawna: ustawa z 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wraz z późniejszymi zmianami.