Nie ma jednej idealnej metody ochrony sadu przed przymrozkami. Każde rozwiązanie ma swoje zalety i ograniczenia, a wybór powinien zależeć przede wszystkim od warunków w gospodarstwie, skuteczności oraz kosztów. O swoich doświadczeniach z różnymi metodami ochrony opowiada Przemysław Kapka w najnowszym filmie.
Dwa rodzaje przymrozków, różne sposoby ochrony
Przemysław Kapka zwraca uwagę, że skuteczność poszczególnych metod ochrony zależy w dużej mierze od rodzaju występującego przymrozku. Rozróżnia dwa podstawowe typy: radiacyjne, nazywane również przygruntowymi, oraz adwekcyjne, związane z napływem zimnych mas powietrza.
W przypadku przymrozków radiacyjnych ciepło zgromadzone przy gruncie unosi się wyżej, tworząc inwersję temperatury. W takich warunkach dobrze mogą sprawdzać się wiatraki przeciwprzymrozkowe, które mieszają warstwy powietrza i sprowadzają cieplejsze powietrze w pobliże drzew.
Inaczej wygląda sytuacja podczas przymrozków adwekcyjnych, kiedy do sadu napływa duża masa zimnego powietrza. Wówczas sama praca wiatraków może nie przynieść oczekiwanych rezultatów. Potrzebne jest dodatkowe źródło energii cieplnej.
Jak podkreśla sadownik, każda metoda ochrony ma za zadanie dostarczyć ciepło w pobliże kwiatów i zawiązków. Można to osiągnąć poprzez wytwarzanie energii na miejscu albo wykorzystanie ciepła zgromadzonego w wyższych warstwach powietrza.
Dlaczego nawadnianie nadkoronowe nie jest rozwiązaniem dla każdego?
W swoim gospodarstwie Przemysław Kapka wykluczył ochronę za pomocą wody. Powodem jest przede wszystkim uprawa wiśni, które są wrażliwe na nadmierne uwilgotnienie gleby i zalewanie korzeni. Może to prowadzić do wypadania drzew oraz problemów zdrowotnych związanych z korą i drewnem.
Drugim ograniczeniem są wymagania techniczne i finansowe. Instalacja przeciwprzymrozkowa oparta na zraszaczach nadkoronowych wymaga dużego, wydajnego źródła wody i wiąże się ze znacznymi nakładami inwestycyjnymi.
W ocenie sadownika takie rozwiązanie nie pasuje więc do specyfiki jego gospodarstwa.
Maszyny na gaz mają ograniczenia organizacyjne
Kapka testował również mobilne maszyny przeciwprzymrozkowe, w tym urządzenia zasilane gazem. Jak przyznaje, maszyna gazowa spełniła swoje zadanie, jednak jej obsługa wiąże się z dużym obciążeniem organizacyjnym.
Konieczność poruszania się po sadzie przez całą noc i wymiany butli gazowych jest szczególnie problematyczna dla osób, które pracują również poza gospodarstwem.
Znaczenie ma także ekonomia i niezależność od dostępności usług w określone dni tygodnia. Przymrozki nie wybierają dogodnego terminu, a uzupełnienie zapasu gazu na przykład w niedzielę może okazać się trudne.
W zależności od modelu jedna maszyna wymaga od czterech do ośmiu butli. Aby zapewnić ciągłość pracy, należałoby dysponować odpowiednio większym zapasem. Dodatkowym ograniczeniem jest konieczność stałego przemieszczania się z urządzeniem. Przy większej powierzchni sadu samodzielna obsługa kilku maszyn staje się dużym wyzwaniem.
Własne, stacjonarne urządzenia i drewno jako źródło ciepła
Ostatecznie Przemysław Kapka postawił na własne rozwiązanie – stacjonarne maszyny przeciwprzymrozkowe.
Ich największą zaletą jest możliwość obsługiwania wielu urządzeń przez jedną osobę podczas jednej nocy. W zależności od potrzeb może to być 10, 20, 30, a nawet więcej maszyn, co pozwala objąć ochroną znacznie większy obszar.
Istotnym argumentem jest również ekonomia. Sadownik dysponuje własnym drewnem, a materiał pochodzący z wycinki drzew, w tym korzenie, które często traktowane są jako odpad, może zostać wykorzystany jako źródło energii cieplnej.
Takie rozwiązanie daje mu również większą niezależność od rodzaju przymrozku. W przeciwieństwie do metod wykorzystujących wyłącznie cieplejsze powietrze z wyższych warstw, urządzenia wytwarzające ciepło mają dostarczać dodatkową energię do chronionego sadu.
Ogniska nie przyniosły oczekiwanych efektów
W materiale filmowym Kapka pokazuje również drzewa znajdujące się w pobliżu miejsca, w którym wcześniej palono ognisko. Efekt ochrony nie robi jednak większego wrażenia.
Problemem jest przede wszystkim unoszenie się ciepła ku górze. Przy tradycyjnym ognisku trudno kontrolować temperaturę i równomiernie rozprowadzić energię cieplną w obrębie korony drzew. W rezultacie skuteczność takiej metody okazuje się ograniczona.
Co pokazały doświadczenia z maszyną mobilną?
Sadownik prezentuje także efekty działania mobilnej maszyny przeciwprzymrozkowej. W miejscach, w których przejeżdżał ciągnik z urządzeniem, najniżej położone kwiaty zostały uszkodzone przez mróz.
Mimo tego ogólny wynik doświadczenia ocenia pozytywnie. Powierzchnia chronionego obszaru wyniosła około 0,8–0,9 ha.
Dla porównania Kapka przypomina próbę sprzed dziesięciu lat, kiedy podobną metodą próbowano zabezpieczyć aż 2,5 ha sadu. Tamto doświadczenie nie przyniosło jednak oczekiwanego rezultatu.
Skuteczność i ekonomia decydują o wyborze
Z doświadczeń Przemysława Kapki wynika, że wybór metody ochrony przeciwprzymrozkowej powinien uwzględniać nie tylko jej potencjalną skuteczność, ale także możliwości organizacyjne gospodarstwa, dostępność źródła energii i koszty eksploatacji.
Sadownik stawia przede wszystkim na rozwiązanie, które pozwoli mu chronić dużą powierzchnię, ograniczyć konieczność całonocnej pracy przy urządzeniach mobilnych i zachować niezależność od warunków zewnętrznych.
Jak pokazuje jego najnowszy film, poszukiwanie skutecznej ochrony przed przymrozkami to proces oparty na testowaniu różnych technologii i wyciąganiu wniosków z kolejnych sezonów. Nie istnieje jedna metoda odpowiednia dla wszystkich sadów. Każdy producent musi ocenić, które rozwiązanie najlepiej odpowiada specyfice jego uprawy i gospodarstwa.



